چگونگی مقابله با افزایش تحریکات حسی کودک

افسانه حیدری
1398-3-2 |
چگونگی مقابله با افزایش تحریکات حسی کودک

چگونگی مقابله با افزایش تحریکات حسی کودک

زمانی که کودکان در یک محیط مهیج قرار می گیرند که در آن می توانند به بازی و کشف اتفاقات و مسائل اطراف بپردازند، یادگیری و رشد بهتری خواهند داشت. اما هیجان و تحریکات هم مانند هرچیزی دیگری زیادی اش خوب نیست. تمامی فعالیت های شگفت انگیز و صداهای مورد علاقه کودک و فرزند شما می تواند به طور ناگهانی زیاد شود و در نهایت به تحریک بیش از حد او منجر شود. زمانی که این اتفاق می افتد شما با یک کودک بدخو، جیغ جیغو و یا یک بچه بهانه گیر بداخلاق روبرو می شوید.

پس چگونگی تشخیص تحریکات را یاد بگیرید تا بدانید برای حل این مشکل چه کاری باید انجام دهید.

تحریک بیش از حد چیست؟


تحریک بیش از حد زمانی اتفاق می افتد که کودکان غرق تجربیات، احساسات، صداها و فعالیت هایی می شوند که از حوزه ظرفیت آنها خارج است. به عنوان مثال یک نوزاد تازه متولد شده در یک جمع خانوادگی که توسط افراد بزرگسال عجیب و غریب در آغوش گرفته می شود شروع به گریه کردن می کند، یا یک کودک پیش دبستانی ممکن است پس از یک جشن تولد شلوغ و پر سر و صدا دچار بحران وضعیت شود، یک کودک دبستانی که پس از مدرسه مستقیما به کلاس کاراته می رود می تواند واقعا خسته شود یا به اصطلاح کودک پس از فعالیت زیاد بریده و دیگر توانایی انجام کاری را ندارد.

 هنگامی که بچه ها بیش از حد تحریک می شوند، اغلب احساس درهم شکستگی و خستگی می کنند. در چنین مواقعی طغیان آنها به معنای درخواست یک تایم استراحت است نه به معنای یک حرکت اعتراض آمیز. بنابر این، والدین باید بدانند بهترین چیز برای فرزندانشان کمی زمان سکون و آرامش است یعنی باید کودک را در یک محیط و موقعیت آرام و آشنا قرار دهند. متاسفانه، با وجود این، یک رویداد فاجعه آمیز را می توان به طور کامل با یک چیز دیگر اشتباه گرفت. 

به همین دلیل مهم است که والدین بدانند چگونه نشانه های تحریک بیش از حد را تشخیص دهند، همچنین بدانند چقدر می تواند برای یادگیری فرزندشان مفید باشد. برخی از بچه ها با محرک های بیرونی خوب عمل می کنند در حالی که دیگران به آرامش بیشتری نیاز دارند. نکته اصلی این است که تشخیص دهید چه کاری برای کودک شما بهتر است به طوری که بتوانید یک تعادل سالم بین تحریکات و زمان آرامش ایجاد کنید.

علائم تحریک بیش از حد


افراد از روش های مختلف به اطلاعات حسی گوناگون پاسخ می دهند. برخی از بچه ها برای انواع خاصی از تحریکات ظرفیت کمتری دارند. بنابر این بسیار سریع تر از دیگران نسبت به این نوع تحریکات عکس العمل منفی نشان می دهند.

با وجود اینکه علائم تحریکات بیش از حد در هر کودک می تواند متفاوت باشد، برخی از علائم کلی عبارتند از: گریه، بداخلاقی، خشم و قهر و حتی جیغ و داد و فریاد. همچنین کودکان زمانی که بیش از حد تحریک شوند می توانند پر جنب و جوش، پرخاشگر یا هیجان زده شوند. آنها می توانند پاسخ کاملا مخالفی داشته باشند و به یک نقطه خیره شوند، از مردم کناره گیری کنند یا حتی بخوابند.

به یاد داشته باشید بچه هایی که بیش از حد تحریک شده اند نمی دانند چگونه با آنچه احساس می کنند رابطه برقرار کنند. همچنین آنها مهارت ارتباطی لازم برای صحبت در مورد ناراحتی خود ندارند. بنابر این پاسخ آنها تنها با روشی است که می توانند عمل کنند. در ادامه به برخی نشانه هایی اشاره می کنیم که ممکن است ثابت کنند کودک شما بیش از حد تحریک شده است:

تحریک بیش از حد در نوزاد تازه متولد شده یا بچه کوچک

اگر نوزاد یا بچه کوچک شما بیش از حد تحریک شده باشد ممکن است رفتارهای زیر را داشته باشد:

بیش از حد بدخو و خسته به نظر می رسد

گریه کردن با صدای بلند یا بیش از حد معمول

از شما روی برمی گرداند

تلو تلو خوردن و عدم تعادل در حرکت

مشت های خود را جمع می کند و بازوهای خود را تکان می دهد و با پا لگد می زند.

تحریک بیش از حد در کودک نوپا یا پیش از دبستان( سنین 2 تا 5 سال)

هنگامی که یک کودک نوپا یا کودکی که هنوز به مدرسه نرفته است بیش از حد تحریک شود، احتمال اینکه در مورد رفتار آنها اشتباه کنیم زیاد است. گاهی ممکن است رفتار آنها را خشونت در نظر بگیریم یا اینکه فرض کنیم در حال مخالفت و نزاع هستند. در نتیجه، مهم است که بدانیم در این سن علائم تحریکات بیش از حد چه چیزهایی هستند. یک کودک نوپا( سن 2 تا 5 سال) هنگام تحریکات بیش از حد ممکن است رفتارهای زیر را داشته باشد:

خسته، بدخلق و ناراحت به نظر برسد

بیش از حد گریه کند بدون اینکه قادر به استفاده از کلمات برای بیان احساسات خود باشد.

با خشم و گریه خود را روی زمین پرت کند

از انجام کارهای ساده مانند بستن کمربند ایمنی یا بلند کردن ظرف غذای افتاده خودداری کند

تحریکات بیش از حد در یک کودک مدرسه ای

با وجود اینکه تشخیص تحریکات بیش از حد در کودکان بزرگتر اسان است و اینکه توانایی صحبت در مورد احساسات خود را دارا هستند، اما هنوز هم دانستن علائم تحریک بیش از حد در این سن لازم است. به عنوان مثال، یک کودک مدرسه ای که بیش از حد تحریک شده است ممکن است رفتارهای زیر را نشان دهد:

رفتار تهاجمی یا وحشیانه

عمل ناهماهنگ با منش و شخصیت خود

بداخلاقی بیش از حد

فعالیت خیلی کم

خواب آلوده یا بیش از حد خسته به نظر رسیدن

کمک به کودک تحریک شده


کلید کمک به فرزندتان در مقابله با تحریک بیش از حد، یادگیری نحوه ی پاسخ فرزند شما به انواع مختلف محرک های حسی است. دانستن این اطلاعات به شما کمک می کند تا از ایجاد تحریکات جلوگیری کنید و فرزندتان را از اضطراب و تشویش دور نگه دارید.

این مسئله به ویژه در نوزادان و کودکان نوپا مهم است که هنوز تکنیک های مقابله ای و راهبردهای کنار آمدن را یاد نگرفته اند. همانطور که کودکان شما بزرگ می شوند می توانید مقابله کردن را از طریق آموزش تکنیک های تنفس، پیاده روی، دراز کشیدن روی زمین یا تمرکز کردن روی چیزی که آنها را آرام می کند، به آنها بیاموزید.

روش دیگر برای کودکان بزرگتر شامل هر نوع مقاومت آهسته و پایدار است که کودکتان نیاز دارد تا دوباره عضلاتش را به کار بیندازد. به عنوان مثال می تواند شامل بازی یا فعالیت های سنگینی باشد که به آنها کمک کند بدن خود را آرام کنند و ذهن خود را از اضطراب پاک نمایند.

در اینجا برخی از استراتژی های کمک به آرام کردن کودکان هنگامی که بیش از حد تحریک می شوند را برای شما بازگو خواهیم کرد:


آرامش بخشیدن به بچه کوچک یا نوزاد تازه متولد شده

وقتی متوجه شدید که کودک شما بیش از حد تحریک شده است، او را به یک مکان ساکت منقل کنید تا آرام شود. اگر در خانه هستید او را به اتاق خودش ببرید و نور را کم کنید. اگر بیرون از خانه هستید سعی کنید او را در کالاسکه خود یا یک پتوی نازک قرار دهید. حتی بعضی از نوزادان دوست دارند قنداق شوند. انجام این کار به کاهش هر گونه احساس جسمی که ممکن است آنها تجربه کنند کمک می کند.

آرام کردن یک کودک نوپا یا کودک پیش دبستانی (2 تا 5 سال)

اولین گام برای آرام کردن کودک نو پا یا پیش دبستانی شما این است که خودتان آرام باشید. اگر احساس ناراحتی یا آشفتگی کنید این فقط احساس کودک شما را تشدید می کند، بنابر این قبل از هرکاری عجله نکنیدف نفس عمیق بکشید تا آرام شوید. سپس سعی کنید سرو صداها و فعالیت های اطراف کودکتان را کاهش دهید. به عنوان مثال، اگر شما در منزل هستید، تلویزیون یا رادیو را خاموش کنید یا کودک خود را به اتاق خواب خودش ببرید و کارهایی مانند آرام کردن یا خواندن کتاب را برای او انجام دهید. هنگامی که فرزندتان آرام شد به او اجازه دهید خودش بازی کند.

هنگامی که فرزند شما آماده است تا مجددا با شما و دیگران ارتباط برقرار کند، سعی کنید به او کمک کنید تا با استفاده از کلمات احساسات خود را بیان کند. به عنوان مثال به او بگویید " می دانم خیلی ناراحت شده ای" سپس با صدای آرام از او بپرسید که چه چیزی باعث ناراحتی او شده است؟ اگر فرزندتان می گوید که یک فعالیت خاص را نمی پسندد و دوست ندارد سعی کنید بفهمید چه چیزی باعث این احساس شده است. پاسخ آنها بینش مهمی در مورد ترجیحات فرزندتان به شما می دهد که با استفاده از انها می توانید از ایجاد محیط تحریک میز برای فرزندتان جلوگیری کنید.


آرامش بخشیدن به کودک مدرسه ای که بیش از حد تحریک شده است

معمولا در این سن، بچه ها یاد می گیرند چگونه خود را آرام کنند. اما، هنوز هم زمان هایی وجود دارد که ممکن است به کمک شما نیاز داشته باشند. اگر متوجه شوید که فرزند شما با تحریک بیش از حد روبرو است، به او پیشنهاد کنید به یک مکان آرام برود و به استراحت بپردازد، به خصوص اگر احساس کنید از انجام دادن افراطی کاری خسته و عصبی شده است. گاهی اوقات خواند یا گوش دادن به یک موسیقی آرام در یک اتاق کم نور برای فرزند شما مفید است. گاهی هم فقط به نوازش و آغوش شما نیاز دارند. هنگامی که در این سن با بچه ها در مورد احساساتشان صحبت می کنید، کمک می کنند تا بدانید ناراحت هستند اما مطمئن نیستید که چه چیزی باعث ناراحتی انها می شود. اگر فرزندتان تلاش می کند تا احساسات خود را بر زبان بیاورد آنها را راهنمایی کنید تا از چگونگی احساسشان صحبت کنند. 

همچنین ممکن است بخواهید با فرزندتان صحبت کنید تا متوجه شوید کدام فعالیت ها برایشان جالب یا ارزشمند است. به یاد داشته باشید آموزش های مازاد مهم هستند اما کودک شما در طول هفته زمان کافی برای انجام تکالیف، گذراندن وقت با خانواده، معاشرت و رفت و امد با دوستان و حتی زمانی برای تنها ماندن نیاز دارد. اطمینان حاصل کنید که برای آنها برنامه ریزی سنگین نداشته باشید و انها را مجبور به مقابله با تحریکات بیش از حد نکنید.

محدود کردن تکنولوژی

یکی دیگر از عوامل تحریک بیش از حد تکنولوژی در قالب تلویزیون، رایانه، تبلت و تلفن همراه است. استفاده کودک خود را از رسانه ها کنترل کنید. به طور کلی کودکان زیر دو سال نباید از این وسایل استفاده کنند، یا اگر استفاده میکنند خیلی محدود باشد و در کنار یک فرد بالغ این کار را انجام دهند. برای کودکان نوپا، همچنان باید رسانه ها محدود باشند، شامل برنامه های با کیفیت بالا باشند و هرگز به تنهایی از این وسایل استفاده نکنند. و برای کودکان دو تا پنج ساله، زمان نمایش نباید بیش از یک ساعت در روز باشد. به یاد داشته باشید استفاده از این وسایل را به عنوان تنها راه آرام کردن فرزندتان در نظر نداشته باشید، آنها باید راه های دیگری برای مقابله با احساسات دشوار خود بیاموزند.


تعادل برقرار کردن بین زمان فعالیت و استراحت

در طول پنج سال اول زندگی یک کودک، مغز او سریعتر از هر زمان دیگری در زندگی در حال رشد است. در نتیجه، تجربیات اولیه کودک شما، از جمله چیزهایی که می بیند، می شنود، لمس می کند، می بوید و می چشد، مغز او را تحریک می کنند و باعث ایجاد میلیون ها ارتباط در مغز او می شوند.

کودکان به یک محیط محرک نیاز دارند که شامل فعالیت های گوناگون باشد تا راه های لازم برای بازی و یادگیری در اختیارشان قرار گیرد و فرصت لازم برای تمرین و تکرار کارهایی که یاد میگیرند داشته باشند. با این حال سعی نکنید تمام طول روز اسباب بازی ها را در اطراف کودک قرار دهید، نباید سعی کنید فعالیت ها، تفریحات و چیزیهای دیگر را بیش از اندازه در برنامه انها بگنجانید.

نوزادان و بچه های کوچکتر نیز در یک مکان آرام و آشنا به استراحت نیاز دارند. علاوه بر این ها لازم نیست زمان یک کودک مدرسه ای را با هزاران جور فعالیت فوق برنامه و آموزش مازاد پر کنید.

به فرزندتان اجازه دهید تا در خانه و یک محیط آرام بازی کند، بدین صورت یاد میگیرد چگونه خود را سرگرم کند و محیط اطراف خود را کشف کند. این تایم آزاد به کودکان اجازه می دهد خود را مشغول کنند، فعال باشند و خلاقیت به خرج دهند.

چه زمانی باید نگران باشید؟


به یاد داشته باسد حالت تعارض در کودکان طبیعی است به خصوص اگر او را در یک موقعیت پر تنش و شلوغ قرار داده باشید. به طور مثال در دورهمی های  خانوادگی، عروسی و یا رویدادهای دیگر که در آن کودک از منطقه راحتی خود خارج می شود و برای یک دوره طولانی مدت در این وضعیت قرار می گیرد، بیش از حد تحریک می شود. تحریک بیش از حد در چنین مواردی اغلب جای نگرانی ندارد.

اما اگر متوجه شوید کودک شما هر روز نسبت به عوامل تحریک آمیز عکس العمل نشان می دهد و این نشانه ها هر روز در او نمود بیشتری پیدا می کنند شاید لازم باشد با پزشک او مشورت کنید.


۴.۴ از ۵
دیدگاه شما